Muhteşem Gatsby için bir şiir

Great Gatsby ya da Muhteşem Gatsby, Kadıköy Anadolu Lisesi'nde hayatımızın yarım dönemini vererek okuduğumuz, daha doğrusu incelediğimiz bir romandı. Aklımda kalan sadece gözlük reklamı ile bizim Yaşar Kemal'in "sarı sıcak"ına benzer bir sıkıntılı sıcaktı. Bir de romanın sonu tabii. Ya da ben böyle sanıyordum. Beş sene kadar önce kütüphanemi toplarken Penguin yayınlarının karton kapak baskısı ile karşılaştığımda çok daha fazlasını hatırladığımı fark ettim. Kitabın sayfalarını hızlıca çevirdikten sonra elime kalemi alıp bir kağıda aşağıdaki satırları karaladım. Ya da daha doğrusu karalamışım. Yeni bir temizlikte karşıma çıktı. Kağıt kopyasını atacağım için bloğumda yedeklemek istedim. Ne olur ne olmaz. Gatsby'nin hayalinin havuzda son bulma şekli, temkinli davranmadığında insanın başına gelebilecekler konusunda en açık ders değil mi.

Neden kırmızı değil de beyaz aktı kan?

Koca bir soru işareti ziyan oldu bu soruya.

Hayatın boyunca kullanmadığın soru işaretlerinden

Biri.

Kazanacak mıyım?

Kaybedecek miyim?

Yak son kurşunlarını kendi ölümünde.

Ağrıyan bir karaciğer

Gizlenirken arkasına

Nefes almak isteyen bir akciğerin

İki soru daha gönder sonsuzluğa.

Ve patlasın içinde, hiç ses çıkarmadan

Neden kırmızı değil de beyaz, kan?

Git, gel, yat, kalk…

Ve asla paylaşılmayan bir uyanış

Bağlayamaz hiçbir gemiyi limana.

Cam parçaları buluyorsan

Yere yapışan bir çocuğun yanında

Asla göklerde hayal etme kendini

Ve bu son yalan olsun, kendine söylediğin.

Neden kırmızı değil de beyaz aktı kan?

Sen mi yanıldın yine?

Isırma dudaklarını

Bırak gitsin gözyaşı.

Ki sen hayatın boyunca dün vermedin kimseye

Şimdi boktan bir sevgi konuyor önüne

Sahibinin terliklerini getirmek bedeliyle.

Neden kırmızı değil de beyaz aktı kan?

Bilmiyor musun bunu da,

Bilmediğin gibi önceki ölümlerini.

Basit bir ölümlülük müydü aradığın, basitlik

Hataların patlamıyor mu yüzünde, öpüşürken kederinle

Nasıl dilenciye dönüştün, oynarken ölümüne kralı.

Neden kırmızı değil de beyaz aktı kanın

Asla sönmeyecekmiş sanırken içindeki kor.

Sen yenildin ve bunun önemi yok

“Bir denemek istiyorum” diye başlamıştı hikaye

Biliyordun yenilecektin ama geçmezdi ki koca bir hayat

“Asla yok hakkımız yenilmeye” diye diye.

Bundan belki, gerçeğin ağırlığından ölümün

Ki yaklaştırmazdın bir zaman onu kendine.

Kan beyazsa eğer kendi kanındır ölümünde

Ve yansır sonsuza kadar ölünün gözlerinde.

                                   6.1.2008 11:40-12:00

 

 

 

 

UKOME ve koordinasyon

Bana uzun süredir anlatıyorlardı da nasıl olduğunu anlamıyordum. Hala da anlamış değilim ama Tüm Oto Kiralama Kuruluşları Derneği (TOKKDER) Yönetim Kurulu Başkanı İlkay Ersoy'un kurumsal yayınları olan "filo ve rent a car" dergisindeki yazısını okuduğumda işlerin daha ciddi olduğunu anladım. Ersoy iyi niyetli adımların buraya getirdiğini söylüyor ama anladığım kadarıyla konu, taş üstünde taş bırakmama operasyonuna dönüşmüş durumda.
Beni ilgilendiren yanı, sık sayılabilecek yurtdışı gezilerim için ulaşmam gereken Atatürk Hava Limanî'nın benden giderek uzaklaşıyor olması. Bunlar iş gezileri olduğu için şirketin şoförleri ve araçlarının beni bırakmasını istemek gibi bir hakkım var. Ancak bunu yapamaz hale geldim çünkü "arabaları bağlıyorlar". Bir karar almışlar, polise uygulatıyorlar. Bizim Doblo'lar ticari araç sayılıyormuş, onun için sadece önde bir kişi taşıması gerekiyormuş. Arkada oturan olursa aracı bağlıyorlarmış, önde oturunca da bu tür yerlere giderken "arkadaşımdan beni bırakmasını rica ettim" gibi yalanlarla işi kıvırmak gerekiyormuş.
Hadi bizimkiler Doblo, gavur arabası diyeceğim... Değil. Şoförlerde bir pislik var diyeceğim, onlar da ülkemin insanları, teröristlik olsun diye değil geçimlerini sağlamak için bu işi yapıyorlar. Ve bunu örneğin Havataş'tan daha az kaos yaratarak yapıyorlar. Örneğin Kadıköy'de Havataş'ın otobüs duraklarının sonuna park edip sonra ters yönden yola çıkması, bunu gören taksicilerin onların arkasına yaya geçidine park edip olmadık U-dönüşleri yapmasına neden olması gibi hareketlerini görmedim bizim şoförlerin.
Ya da Galatasaray maçı günü dışında katar uzatmayı akıl edemeyen metro yönetiminin parasını almasına karşın bana yaşattığı bu kepazeliğin aksine bizim arkadaşlar koltuğu arkaya çekip rahat oturmamı sağlamaya kadar her türlü hizmeti veriyorlar. Nezle olduğumuzda burnumuzu silebilelim diye kağıt mendil de bulunduruyorlar. Tabii bunu benzin istasyonları veriyor ama olsun illa adam sistemi kurmuş. Ha bir de bu düzenlemeleri yaparken o ekosistemleri bozmamak lazım.
Örneğin altı ay kadar önce İstanbul'a dönerken bir yabancı işadamı dostum ile CIP'de karşılaştık; konu ulaşıma geldi. O zaman tahakküm başlamadığı için beni şirketin aracının alacağını söyledim. Onu da şoförünün alacağını söyledi.
Daha önce Havaş ile gidiyormuş ve Turkcell'in Platin mi ne bir paketinde olduğu için ücret de ödemiyormuş. Yabancılar bu tür faydalar konusunda bize göre çok daha hassas; bizim cari açığın giderek daha büyük beden iç çamaşırı giymesini engellemek için  bu fayda konusunu iyi ele almak gerekiyor. İBB'nin şehir içi ulaşım tekelinin kendisinde olduğunu söyleyip Havaş'ı öldürmesinin ardından Havataş'a adapte olamadığı için özel şoförüne izin verdiği günler son bulmuş.
Diyeceğim o ki, alınan kararlar ve yapılan işler hayatımızı zorlaştırıyor. Ersoy'un bana kattığı vizyon ise, aynı zamanda büyümekte olan bir sektörün de boğazına basılmaya çalışıldığı. Türkiye büyüyecekse, sadece kendi varlığını sürdürmeyi düşünen kurumlarından kurtulması gerekiyor. İnsanına zulmetme sonucunu doğuran kararların alınmasını engellemek için bir yanda görgü ve edep; diğer yanda insaf ve izan olması gerekiyor. Bunlar da dışarıdan zerk edilebilecek şeyler değil; insanın içinde olacak.
Daha önemlisi, Türkiye eğer büyümeyi sadece yabancı yatırımcıların parasını buraya getirmek için değil; samimiyetle insanlarının daha fazla değer yaratacağı ve refah düzeyinin artırılmasını sağlayacak bir mutlu yaşam sisteminin inşa aracı olarak görüyorsa, bu konularda daha akılcı davranmak zorundadır. Bunun teorisi, sürekli bir propaganda aracı olarak kullanılmaya çalışılan İslam'ın kaynaklarında mevcuttur; o kadar derinliği olmayanlar Atatürk'ün içtihatlarına bakabilirler.
 
  

Katma değer fakirliği zeka eksikliği göstergesi midir?

Mehmet Altan Bloomberg Businessweek'in 24-30 Mart sayısında Türkiye'nin cari açığının enerjide dışa bağımlılıktan kaynaklandığı yorumunun doğru olmadığını anlatmış. Ben daha açık olarak yalan diyeyim. Altan, yazısında (http://www.mehmetaltan.com/index.asp?sayfa=sureliyayin&icerik=2526) enerjide dışa bağımlılığı yüzde 82 olan Güney Kore ve yüzde 87 olan İrlanda'nın cari açık vermemesini katma değer ve patent ile açıklıyor. Bunu tartışabiliriz ama enerjisinin yüzde 70'den daha fazlasını ithal eden Türkiye'nin cari açığın sebebi enerji diye ağlamaya hakkı olmadığı açıkça görülüyor.
Benim Fortune Türkiye'de Turkcell'in cep telefonu üretmeye soyunması ile ilgili yazım, tam da bu yazının devamı gibi olmuş. Yüzde 40 civarında EBITDA ile çalışan Turkcell'in cep telefonu üreterek karlılığını artırması için tek şansı, Apple'ın karlılığını getirecek bir model kurması. Samsung bile bunun yarısını yapıyor ama cihaz sayısı ile farkı kapatıyor. 236 milyar dolarlık ithalatımız içinde sadece 1,7 milyar dolar tutan cep telefonu ithalatına takmak, başlı başına bir katma değer vizyonu sorununa işaret ediyor. Benim yazı internete konulmadığı için linkini veremiyorum ama dergi piyasada. Özür.
Mehmet Altan ile yıllar önce bir IBM yemeğinde ilk olarak karşılaştığımda teknoloji-ekonomi ekseninde hararetli bir konuşma yapmıştık. Bütün masanın takip ettiği konuşmada Altan'ın bana "Bir gün Murat 124 ile Reina'ya gideceğiz" dediğini hatırlıyorum. Ben o sözleri, "hadi gidelim" diye algılamıştım ama henüz ses seda çıkmadı. Bugün geriye baktığımda, şu anda makro tartışmaların içinde eblehleşmiş Türkiye'nin çok ilerisinde bir şey konuştuğumuzu anlıyorum. Turkcell haberine LG'nin cep telefonu ekosistemini kutu yapma gereği duymak isetyecek kadar Güney Kore öğrenmiş olmama paralel bir durum söz konusu.
Seul'deki Hyundai'leri sayarken (Şehirde otomobil değil sadece farklı renklerde Hyundai'ler bulunuyor; başka marka hatırlamıyorum) ulusal bir ürünün nasıl ortaya çıkarılacağını anlıyorsunuz. Telefon projesinde hükümetin bu konuda en ufak bir planının olmadığı ya da en azından bunu Turkcell'e söylemedikleri haberimde yer alıyor; özellikle sorduğum için biliyorum.
Sonuç olarak;
1. Mehmet Altan'ın da benim de akil adam kabul edilmeyeceğimiz kesin. Oysa Murat Bardakçı'nın yazısından öğrendiğim kadarıyla (http://www.haberturk.com/yazarlar/murat-bardakci/830925-akil-adam-demek-obur-ve-yamyam-demektir) buna en fazla hakkı olanlardan biri benim.
2. Otomobil markası yaratacağım diye yola çıkıp SAAB'ı satın alalım mı diye devam eden bir kafayla değer üretmek mümkün değildir. Bu yüzden cari açık bu kafayla kronik olarak var olacaktır.
3. Biz hala Murat 124 ile Reina'ya gidebiliriz. Olmadı arabayı ara sokağa park eder, yakılan okul ile yıkılan Yüzme İhtisas'ın yerine yapılacak otelden yürüyerek gelmişiz gibi yaparız. 

Ya çemberi biz yapıyorsak

Ya içindesindir çemberin ya da dışında yer alacaksın ifadesi şarkı sözü olarak güzel ama çemberimizi kendimizin çizmesi şu anda benim için daha fazla önem taşıyan bir tespit. Murathan Mungan'dan okuduklarımdan hatırlıyorum, insanın kendi çemberini çizip kendisini içine hapsetmesi mümkün ve bunu yapan inanç olunca kimse o çemberi bozamıyor. Bu benim aklımda kalan yönetici özeti tabii; edebiyat tarafı çok daha kapsamlı.

Tarihe uzanan hikayenin iki boyutu var. Aşağıdaki yorumu yazarken kendimi çok geri kafalı hissettim ama diğer yanı da güzeldi. Kendimi çöplükte değil de şatoda hayal etmemi sağladı. Yazı aşağıdadır:

Yakında yazmayı planladığım medya analizinde iş yapış tarzı kapsamında yer vereceğim bir konu ile ilgili güncel bir gelişmeyi paylaşmak istiyorum. Medya işinin, gelir modelinin ve işlevinin ne olduğunu bilmeyen bir sektördür ve çevresinde ortaya çıkan garip iş modellerinden birebir sorumludur. Dünkü börek yazısı kadar eğlenceli olmasa da, benim geçmişimde takındığım ve hala sıcak tuttuğum bir tavır olarak servis ediyorum.

"Benim yöneticilik yaptığım dönemdeki görüşüm, bu tür yaklaşımlara tevessül edilmemesiydi. Okura mal satan taraf olarak dergi kadrosunun ürün kalitesi ile ilgili sorumluluğu sahiplenmesi ve haber yapılması gerekiyorsa bir konuyu gerekli araştırmayı yaparak/kendi kriterleriyle işleyerek nihai ürüne dönüştürmesi; bunun karşılığı olarak okurdan bir ücret talep etmesi, benim iş anlayışımdır. Bir yayına para veren okurlar, reklamveren nezdinde de yayının değerini artıracaktır. Bu yaklaşımım doğrultusunda benim tavrım, konuk yazar konusunun yayınların değerini düşüren bir unsur olduğudur. Dergi yönetimi bir konuyu gündeme getirirken bir kişiye spesifik bir alanda kapsamını çizdiği bir yazı yazdırabilir ama bu istisnadır. Genellikle advertorial adı verilen bölümler bu ihtiyacı daha iyi karşılar. Yani soruyu doğrudan bana yöneltiyorsanız, alacağınız yanıt doğrudan bir hayır olacaktır.
Ancak Türk medyasının üniversite öğrencilerini geleceğe yatırım kisvesi altında köşe yazarı yaptığı ve her şeyin bir biçimde formüle edildiği bir dönemde, benim gibi bir musibetin yolunuzu kesmesini istemem."

Bir garip bütçecik, içi dolu sorucuk...

Milli Eğitim Bakanı Ömer Dinçer CeBIT'te “Milli Eğitim Bakanlığı bütçesi, 2002 yılında 7,5 milyar iken, 2012 yılında yüzde 424,9’luk artışla 39,1 milyar olmuştur. 2013 yılında 47,5 milyar olarak öngörülmesiyle, artış oranı 2002 yılına göre yüzde 536,6 olmuştur" açıklamasını yapmış.

Bence bilen birinin bunun dağılımını da vermesi son derece faydalı olablir. Dün Moda'ya giderken Kadıköy Adliyesi'nin karşısındaki okulda inşaat vardı; şu anda okullar açık olduğu halde... Yazı tercih etrmemişler. Onun öncesinde Moda'da vardı. Papatya Pastanesi'nin karşısındaki okulda. İnşaatın bu bütçe içinde payı ne ve diğer kalemler nasıl sıralanıyor?

Yani bu paraların nereye harcandığı belli olmadan bütçe açıklamak çok akıllıca bir şey değil. "Bana müthiş para veriyorlar" diye bir açıklama olmaz. "O paraları nereye harcadınız" ise güzel bir sorudur.

Daha iyi bir soru ise, "harcamanız bu kadar artarken neyi daha iyi yapan öğrecileri yetiştirdiniz" şeklindedir. Yazboz tahtası gibi bir eğitim sisteminin içinde gençliğin adaptasyon yeteneğinin çok geliştiği aşikar ama 2023 Türkiyesi için ne yetiştiriyorsunuz.

Yıllarca ithal ikamesi yapıyoruz diye kötü malı kabullenen Türkiye, artık sahip olmadığı işgücünü ikame etmek için ithalata mı yönelecek. Halterde, futbolda, basketbolda, koşuda vb... bunu yaptınız; başka bir planınız var mı?

Sevgilerimle.  

Midas'ın kulakları ve Türkiye'nin şeffaflık sorunu

Gazete okumayı sevmem ama sahip olunan kaynakları tüketmeden bırakmama şeklindeki 80 öncesi alışkanlığım iş yerine alınan gazetelerle zaman geçirme hastalığına tutulmama neden oldu. Ben de bunlarla ilgili analizler yapmaya karar verdim. Bunun belirli bir şablonu olmayacak ve belirli bir konuda ilk haberdar olmak gibi bir kaygıyla takip etmenizi tavsiye etmem. Bütün gazeteleri tarayacağımı vaat etmiyorum ama ilgi çekici bulduğum konuları ele alacağım.
Daha popüler bir işi Facebook'ta Serhat Ayan yapıyor, ben de zevkle takip ediyorum. Benim derdim ise, kafamda çevirip kendimi manyaklaştıran soruları paylaşıp kurtulma derdindeyim. Bugün ben de bu "Midas'ın kulakları eşek kulakları" diye bağırma ihtiyacımı Habertürk ile karşılıyorum.

- İlgimi çeken haberlerin ilki, 224 daire mevzusu. MASAK 12 Eylül ile ilgili aktardığı bilgide "224 daire var bu kişinin üstünde" diyor. 12 Eylül Sedat Celasun'un gelini Füsun Celasun, "Onlar Türk Silahlı Kuvvetleri için yapılmış lojmanlar" diyor. Ben Oha diyorum. Böyle bir kargaşanın doğru düzgün bir devlette yaşanması mümkün mü? Kim hangi kayıtlara bakıp hangi enformasyonu oluşturuyor? Kayıt hava sıcaklığı gibi bir konudur. Hava sıcaklığının kaç derece olduğu tartışılamaz çünkü bu santigrat, fahrenheit ya da kalvin olsun insan yapısı bir ölçüm sistemi olduğu için tartışmaya açık değildir. Üşümek, terlemek, yok hava soğuk ya da hava sıcak yorumları yapmak ayrı bir şeydir ama mülkiyet ilişkisi bellidir ve devlet bunun kaydını düzgün tutmak zorundadır. O çok sevdikleri Osmanlı'da bu kayıt sistemi devletin esasıdır. Yoksa adaleti sağlayamazsınız; eğer böyle bir kaygınız varsa.

- İkincisi Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanı Fatih Acar'ın "88 yıl emekli maaşı alan var" açıklaması. Kaç kişiler ve yönettiğinizi sandığınız sistem içinde ağırlıkları ne? Yurtdışında emeklilik fonları gelişen işlere yatırım yaparak ve hisse senetleri de dahil çeşitli yatırım araçlarını kullanarak emeklilere hizmet veren kuruluşlar. Siz bir taraftan aldığınız diğer tarafı karşılamayınca, emeklilik yaşını yükselterek mi sorunları çözmeye çalışıyorsunuz. Yaşlanan Türkiye'de emeklilerin çalışanlara oranının yükselmesinin etkisini nasıl hafifleteceksiniz? Nasıl bir otomatik sistem kurdunuz ki, babam öldükten sonra annemle ilgili sağlık sistemi tanımlamanız yüzünden biz hem sizin kaydınızı düzelttirmek hem de ceza ödemek zorunda kalıyoruz? Eskinin ketum devlet memuru tipini değiştirirken, "sistem otomatik yapıyor" mazeretinin arkasında nasıl bir ucube yaratıyorsunuz?

- Çevre Bakanı Erdoğan Bayraktar'ın Boğaz'da yapılanma konusundaki manşet haberinde spotta "Kesinlikle böyle bir çalışmamız yok" içeride "Bu haliyle cinayettir" diyor. Ben bundan bir tartışmanın sürdüğünü, farklı şekillerin ele alındığını ve kamuoyunun tepkisini çekmeden bu işin nasıl derdest edilebileceği konusunda net bir taktiğin belirlenemediğini anlıyorum. Sayın bakan televizyona çıkıp kentsel dönüşümde herkesin bulunduğu yerde yaşamını eskisi gibi sürdürebilmesi gibi temaları işledikten sonra iş insanlarına hitap eden yayınlarda binaların yıkıldığı, kat mülkiyetinin kalktığı ve yeni binaların inşaat sektörüne azami rant sağladığı bir sistemin müjdesini veriyor.

Demem o ki, bu kadar demokrasi diyeceğinize iki lokma da şeffaflık deyin. Bizlerde işinde gücünde insanlar olarak nereye gittiğimiz az çok tahmin edelim. Yarattığınız insan malzemesi, kırmızı ışıkta karşıdan karşıya geçmeyi bile beceremiyor artık. Yeşil yanınca birbirlerine dalmaları bir kenara, kırmızı da sıyrılacağım derken arabanın altında kalacaklar. Kadıköy'de taksiler yaya geçidinde park edilyor, Havataş ters yönden yola çıkış yapıyor. Nereden ne geleceğini bilmeden yaşamak "Dinamik Türkiyecilik" ise, duvara çarpmadan durmayı bilmemek "Usta"lık olsa gerek.

Gloria Jean’s neden battı?

Bu ara tekrar geri dönme noktasında olan Gloria Jean’s’in halkla ilişkiler faaliyetlerine başladığı anlaşılıyor. Bültenden bozma haber çalışmaları iyi bir başlangıç olmasa da, yeni yüzüyle Gloria Jean’s medyada geniş yer bulacağa benziyor.

Böyle bir dönemde, eskinin hikayesi ile günümüzün rekabeti konularında biraz yazmakta fayda var; belki şirketin yöneticilerine de ışık tutar. İş modelinden yer seçimine, çalışanların motivasyonundan müşteri sadakatini sağlamaya kadar birçok konuda yapılmış hatalar vardı ama hata sonuçta insana mahsus ve başkalarının da hata yapmadığını söylemek zor.

Geçmişteki başarısızlık ile ilgili olarak öncelikle traji-komik bir noktaya dikkat çekmek gerekiyor: bu iş asıl olarak şurup meselesinden patlamıştır. Kanyon’da ayağımızın Starbucks’tan Gloria Jean’s’e kaymaya başladığı dönem, Oregon Çayı’nın sunulduğu döneme denk gelir. Gloria’nın yer avantajı tartışılmazdı ama işler kullanılan şurubun ithal edilememesi nedeniyle bu ürünün bulunmadığı dönemde tersine döndü.

Tam emin değilim ama galiba süreci de iyi yönetemediler gibi hatırlıyorum. Galiba menülerden bu ürünü çıkarmadılar ama soranlara yok dediler. Kötü ilişki yönetimi ama yine de şurubun kendisinin gelmesini engelleyen tedarik zinciri yönetimi kadar kötü değil.

Şurubun üzerinde neden bu kadar duruyorum: Oregon Çayı, yumuşak bir içecek olarak aç karna da içilebiliyordu. Dolayısıyla sinema, birçok restoran ve D&R gibi konaklanan mağaza formatının bulunduğu bir ortamda yemekli bir aktivitenin öncesinde Gloria’yı uğranabilir bir yer haline getiriyordu. Akşam yemeğine zeval getirmeyecek şekilde geç saate (akşam beş altı) iş görüşmesi yapmaya olanak sağlıyordu. Hatta yemekten önce buluşmak için beklerken bile iyi gidiyordu.

Şekerli tatları sevmeyenler olabilir ancak şuruba sadaket Türkiye’de markaya sadakat kadar güçlü. Yıllar önce Maça Kızı’nda barmenden bana kafasına göre bir içki hazırlamasını istedikten sonra sohbet etme fırsatı bulmuştuk. İngiliz olup da İspanya’da iş deneyimi mi vardı; yoksa tam tersi miydi şimdi tam hatırlamıyorum ama o barmen bana birkaç meyveyi ezerek bir içki hazırladıktan sonra birbirimize karşılıklı teşekkür etmiştik. Sebep; benim iyi bir kokteyl kadar iyi bir deneyimle tanışma fırsatı bulmam; onun da şurup eklenmiş her alkolü içki sanan Türk insanının dışında bir cins bulmuş olmasıydı. Son bayram ziyaretlerimde, birden çok evde aromalı kahve ikramı ile karşılaşırken, birinde şurup eklenmiş Türk kahvesi gibi bir deneysel çalışma ile karşılaşma fırsatım oldu. Ev sahibi, şurubu yeni almıştı ve ne kadar koyacağına karar veremeyince sadece koklatmıştı. Bir dahaki sefere daha fazla koyması konusunda anlaştık. Önümüzdeki dönemde şurup işinin önemi artacak.

Burada önemli olan, sadece şurup değil. Mekanların önemli ve bağlayıcı özelliği olan ürün portföylerini iyi yönetmeleri yani tedarik zinciri yönetimi. Mekanlara daha çok şuraya gidelim de şunu yiyelim ya da içelim diye giden kitle asıl primli müşteri grubunu oluşturuyor ve bunlar tavsiye ya da birlikte gitme ile yaygınlaşmanın önemli bir etkeni durumunda. Tedarik zinciri burada önem kazanıyor. Yerine başka bir şey almak, bu kesimi soğutma konusunda önemli bir başarıya sahip.

Diğer konu mekanlara uygun tasarımların yaratılması. Kanyon D&R’ın içinde önünde ve karşısında oluşturulan kapasitenin dolması için herhalde oradaki bütün yemek yenen mekanlardaki insanların çıkıp yemek üstüne bir şeyler içmeye buraya gelmesi gerekiyordu. Kışın en kalabalık saatte müzik dinlemeye halim olmaması durumu hariç herhangi bir yer bulamama sorunu hatırlamıyorum. Bu kadar iyi peak management diğer yanda da atıl kapasite ile çalışmak anlamına geliyor.

Bunun tersi, havaalanında dükkan için geçerliydi. Havaalanına geldiğinde çok sayıda ücretsiz lounge’un arasında burayı tercih eden yolcunun hızla servis alıp zamanını verimli geçirmesi esasken kurulan iki garsonlu sistem ile bunun tersi başarıldı. Grup buluşmalarında bu iş iyice zıvanadan çıkıyordu. Sürekli gelenler yüzünden hangi masaya kimin yeni geldiğini tespit etmenin imkansızlığı, serviste inisiyatifi müşteri tarafına geçirirken görevlileri mekanı yönetir durumdan çağrıldığında yanıt verir duruma düşürüyordu. Sonuç tatmin edici servisin alınamaması ve çoğunlukla mekanın bir şey almadan buluşma noktası olarak kullanılması oluyordu. Bunlar çok kullandığım yerlerde ilk aklıma gelen örnekler.

İş modeli tarafına geçtiğimizde, Kahve Dünyası ve Lavazza ile yapılan karşılaştırmaların anlamı olmadığını söylemek gerekiyor. Lavazza çok farklı bir oyun oynuyor ve CEO Sertaç Akyüzol, Telsim’deki yöneticilik deneyiminin kendisine kazandırdığı ağ yönetme becerisi ile rekabete açık bir karakter değil. Moda’da dondurmacı Ali’nin karşısındaki üç katlı yerleri, her katının farklı ortamı ile operatör tarifesi kadar zengin. Biraz aşağıda Bahariye’de Saray’ın kenarına iliştirilmiş Lavazza tabelası ise, markanın iş ortaklıklarındaki zenginliğini gösteriyor.

Kahve Dünyası ise, kahveci ile perakendeci arasındaki konumu ile bende farklı bir gelir modeli izlenimi yaratıyor.

Benim dikkatimi çektiği kadarıyla, Gloria Jean’s’in asıl rakibi, Cafe Nero olacak. Rakamları bilmiyorum ama aradan geçen sürede asıl yaygınlaşan onlar olmuş gibi geliyor. Ben de gitmeye başladım ve kırmızı damga bastıkları sadakat kuponları kendilerini hiç de az ziyaret etmediğimi gösteriyor. Üstelik bazen Gloria’nın ürünlerini sipariş edecekken son anda başka bir mağazada olduğumu fark ediyorum.

Bundan gerisini masa başında yazmak anlamsız; rakamlar, saha araştırmaları ve yaratılan trendlerin müşteriyi geri getirmesi ya da yeni müşteri kazandırması ile ilgili verilere bakmak daha yerinde olacak.